Laurence Machiels
Ecologisch tuinexpert
Tweejarige planten - cruciaal voor de biodiversiteit in je tuin
Geen enkele plantengroep wordt zo stiefmoederlijk behandeld als tweejarigen. Tegelijk zijn het de meest onderschatte planten voor de tuin.
In het tuincentrum raken ze nauwelijks verkocht, op tuinbeurzen is het vaak het stilste standje en vaak weten tuiniers er geen raad mee. Onterecht – en vooral: jammer. Want wie tweejarigen eenmaal leert kennen, ontdekt een van de meest waardevolle schakels in een biodiverse tuin.
Wat zijn tweejarige planten?
Tweejarigen zijn planten die in het eerste jaar alleen blad (en wortels) vormen en pas in het tweede jaar bloeien en zaad zetten. Daarna verdwijnen ze, gelukkig niet zonder zich zelf uit te zaaien, waardoor je ze op een heel natuurlijke wijze in je tuin houdt.
Waarom groeien er zo weinig tweejarigen in onze tuinen?
Dat heeft alles met onze manier van tuinieren te maken, en heel weinig met de planten zelf.
- Je zaait ze in de zomer, terwijl we zaaien met de lente associëren
- Je plant ze in de herfst, terwijl we het liefst in de lente planten
- Het eerste jaar bloeien ze niet, en dat zijn we niet gewend
- Ze bloeien één seizoen en verdwijnen daarna weer
- Ze zaaien zichzelf uit, vaak op verrassende plekken
- Ze zijn onvoorspelbaar: soms leven ze twee jaar, soms drie, soms gedragen ze zich als kortlevende vaste planten
Maar precies die eigenschappen maken tweejarigen zo waardevol. Minder geschikt voor wie een tuin graag strak en voorspelbaar houdt. Wél ideaal voor wie van een levende, meebewegende, dynamische tuin houdt met ruimte voor verrassing en biodiversiteit.
“Je denkt dat tweejarigen lastig zijn?
Wacht maar tot je ziet wat ze doen voor je tuin.”
Waarom ik niet zonder tweejarigen kan
Ik kan mij mijn tuin simpelweg niet voorstellen zonder tweejarigen. Tweejarige planten hebben zoveel voordelen!
- In de winter blijven hun rozetten groen
- In het vroege voorjaar kan ik ze makkelijk verplanten naar plekken die extra groen of structuur nodig hebben
- Te veel zaailingen? Die trek ik gewoon uit.
En dan die lente. Geen lente zonder judaspenning, damastbloem, look-zonder-look, vingerhoedskruid en robertskruid. Tweejarigen maken het lentebeeld in mijn tuin.
Een ander groot voordeel: tweejarigen bloeien vaak vroeger dan vaste planten, en meestal ook lang en uitbundig.
Hun open of buisvormige bloemen zijn bijzonder waardevol voor inheemse insecten. Denk aan hommels op - of beter: in - vingerhoedskruid en stokrozen.
Tweejarigen vormen zo een essentiële brug tussen voorjaars- en zomerbloei.
Ze hebben al een winter in de tuin doorgebracht, zijn daardoor sterk en laten zich veel minder van slag brengen door grillig weer of late koudeprikken.
Prachtige silhouetten, het hele jaar door
In de zomer brengen veel tweejarigen krachtige, verticale accenten in de tuin: toortsen, teunisbloemen, kaardenbol, wilde peen, engelwortel. Ze geven ritme en hoogte aan borders en ruigere plekken.
In de herfst en winter houden die silhouetten je tuin overeind. En belangrijker nog: ze vormen een onmisbare voedselbron voor zaadetende vogels. Geen putters zonder kaardenbol en teunisbloem.
Veel tweejarigen zijn bovendien verrassend droogtetolerant. Soorten met een diepe penwortel – zoals toorts, distels, peen en kaardenbol – doorboren letterlijk compacte of zware bodems. Ze brengen lucht, water en leven in de grond: gratis bodemverbetering, zonder spade.
Onmisbaar voor de biodiversiteit
Tweejarigen spelen een sleutelrol in een biodiverse tuin.
Bekende tweejarige planten voor bijen zijn slangenkruid, kaasjeskruid, stokroos, vingerhoedskruid, grote teunisbloem, judaspenning, ....
Tal van andere bestuivers, wantsen, lieveheersbeestjes... bevliegen schermbloemen als engelwortel en peen.
Sommige tweejarigen zijn niet alleen nectarplanten, maar ook waardplanten – planten waarop vlinders hun eitjes afzetten. Denk aan wilde peen, gewone pastinaak en (doorlevende) venkel. Die laatste is stricto senso geen tweejarige, maar gedraagt er zich in de praktijk vaak wel naar. Zonder deze planten zie je nooit een rups van de koninginnenpage. En meestal ook de vlinder niet.
Mijn favoriete inheemse tweejarige planten
Vroege lente
Belangrijk voor vroege vlinders zoals het oranjetipje (waardplant) en voor hommels die net uit winterslaap komen.
- Judaspenning (Lunaria annua)
- Damastbloem (Hesperis matronalis)
- Look-zonder-look (Alliaria petiolata)
Vanaf mei
- Vingerhoedskruid (Digitalis purpurea)
- Robertskruid (Geranium robertianum)
- Bosvergeet-mij-nietje (Myosotis sylvatica)
- Gewone ossentong (Anchusa officinalis)
Vanaf juni
- Wilde cichorei (Cichorium intybus)
- Gewone brunel (Prunella vulgaris)
- Dagkoekoeksbloem (Silene dioica)
- Koningskaars (Verbascum thapsus)
- Zwarte toorts (Verbascum nigrum)
- Middelste teunisbloem (Oenothera biennis)
- Wilde reseda (Reseda lutea)
- Wilde peen (Daucus carota)
- Groot kaasjeskruid (Malva sylvestris)
- Witte honingklaver (Melilotus alba)
- Kaardenbol (Dipsacus)
- Gewone engelwortel (Angelica sylvestris)
Ook veel tweejarige distels zijn ecologisch goud waard:
- Speerdistel (Cirsium vulgare)
- Knikkende distel (Carduus nutans)
- Kale jonker (Cirsium palustre)
En ook niet-inheemse tweejarigen kunnen waardevol zijn in een biodiverse tuin. Muurbloem, duizendschoon, muskaatsalie, verfwede, prikneus, leeuwenbekjes, stokroos, mariadistel... leveren op hun beurt nectar en stuifmeel voor bijen en andere bestuivers.
Tweejarigen zijn geen onbestemde plantengroep maar vormen een belangrijke biodiverse schakel in je tuin. Durf je ze de ruimte te geven, dan krijg je er extra beleving voor jezelf en een belangrijke meerwaarde voor de dieren in je tuin bij.