Waarom een dode boom goud waard is voor de biodiversiteit

Het klimaat, en vooral de opeenvolging van lange droogtes en intense regenperiodes, maakte de laatste jaren veel slachtoffers onder de bomen. Ook in mijn tuin.

De voorbije drie jaar verloor ik een honderdjarige hoogstam perelaar, drie halfstam appelaars, een oude kers en twee jonge notelaars. Die laatste hadden zich spontaan uitgezaaid – je zou denken dat die dan een tikje resistenter zijn dan bomen die je aanplant. Niet dus.

Een dode boom in de tuin, wat doe je daarmee? Ik niets. Ik laat ze staan, hangen, liggen.
Want een dode boom is goud waard voor de biodiversiteit.

Een gevallen boom: paradijs vol biotopen

De honderdjarige perelaar in mijn tuin leeft vandaag verder als een prachtig stukje landart.

Van dichtbij ontdek ik nu een wereld die tot dan toe verborgen bleef: de ontelbare korstmossen, zwammen en kleine holletjes hoog in de stam.

Vogels gebruiken de gevallen boom nu als uitkijkpost, en in de luwte van de liggende stam vinden amfibieën en egels beschutting en overwinteringsplekken.

Onder de afbladderende schors krioelt het van de kevers, pissebedden, springstaartjes, duizendpoten…

Spechten hakken enthousiast gaten in dit heerlijke buffet, op zoek naar insecten en hun larven. En waar spechten aan het werk gaan, begint een hele keten van nieuw leven (zie verder).

Ook ecologisch gezien is laten liggen de beste keuze: een dode boom geeft de koolstof die hij decennialang opsloeg langzaam weer vrij. Verzaag je hem, dan komt die CO2 in één klap los. Nu breken schimmels het hout langzaam af en maken het opnieuw beschikbaar als voedingsstoffen voor de bodem.

Waar een wortelkluit omhoog komt, ontstaat nieuw leven

Niet elke tuin leent zich hiervoor, maar waar het kan, is een scheef hangende boom bijzonder waardevol. Het levert een boeiend zicht én verrassend veel nieuw leven op.

De omhooggekomen wortelkluit creëert immers een nieuw reliëf: een bobbel én een holte, goed voor een nieuwe gradiënt in je tuin. Op warme dagen is het er koeler, na regen ontstaat soms een kleine waterplas, en in de winter biedt zo’n holte beschutting.

De ontwortelde wortelkluit werkt bovendien als een spons. Hij houdt vocht vast tijdens droogte en dempt temperatuurschommelingen - een prachtige nestplek voor tal van insecten!

Tegelijk is het een ideale kiemplek. Zaden van wilde eenjarigen, tweejarigen en vaste planten, maar ook struiken en bomen, kunnen er beschut ontkiemen. Bij mijn dode appelaar verschenen zo spontaan een eik, een hondsroos en een wilde liguster. Een heel nieuwe, natuurlijke plantengemeenschap, zonder dat ik er wat voor moest doen.

Dood staand hout: één groot dierenhotel

Dood staand hout is een van de meest waardevolle biotopen in een tuin. Natuurlijk kan dat niet overal: veiligheid gaat voor. Maar een kleine boom die vrij staat, of een dode stam die goed ingesloten is tussen andere bomen, kan vaak perfect blijven staan. Eventueel kun je de kruin wat inkorten.

Zo’n dode boom vormt een ongelooflijk rijke verticale leefwereld, van bodem tot top.

Schimmels floreren er maximaal, insecten vinden er voedsel en schuilplaatsen.

Spechten hakken holtes op zoek naar larven, waarna boomklevers, mezen en spreeuwen die holen inpalmen als nestplek.

Buizerds en torenvalken gebruiken de stam als uitkijkpost.

Vleermuizen slapen achter de losse schors en in de holtes, terwijl marters, muizen en steenuilen schuilen in de holle stam.

Een holle boom is bovendien verrassend buigzaam en valt niet zomaar om - denk aan een rietje.

TIP

Wil je liever geen kale boom in je tuin, laat er dan een plant in klimmen: klimop, hop, bosrank of kamperfoelie, of een klimroos met open bloemen. Zo bied je extra nestgelegenheid én voedsel aan voor insecten, vogels, ... en wordt dat 'dood' hout nog levendiger. 

Hoe een dode boom weer tot leven komt

En soms komt een dode boom weer tot leven.

In al die holtes, oksels en scheuren hoopt zich na verloop van tijd houtmolm,  bladresten, uitwerpselen van vogels en ander organisch materiaal op. En dat vormt een verrassend vruchtbare mini-bodem, hoog boven de grond!

Zaden van pioniersplanten als vlier, es, berk of wilg belanden daar via vogels of via de wind. En soms kiemen ze er ook. Eerst voorzichtig, met een paar blaadjes, daarna steeds steviger geworteld in het langzaam opgebouwde substraat.

Zo ontstaat er, letterlijk, een nieuwe boom in een oude. Zonder plantgat of spade. Een prachtig voorbeeld van natuurlijke verjonging.

Laat je de boom om veiligheidsoverwegingen liever niet staan, dan kun je de kruin verwijderen en de stam behouden.

Zelfs als stronk blijft hij waardevol: als uitkijkpost voor vogels en vlinders, als leefgebied voor insecten - een puur natuur insectenhotel.

Wil je het proces een handje helpen, boor er dan zelf wat gaten in.