Laurence Machiels
Groenjournalist - tuinexpert
Zelf vogelvoer maken
Zelf vogelvoer maken: ecologische vetbollen voor tuinvogels
Zelf vetbollen maken of kopen? Vogeltaartjes van eigen makelij of kant-en-klare vetblokken? Zelfgemaakte vetbollen zijn zoveel verser, je weet precies wat er in zit en je zegt neen aan (plastiek) verpakking.
Is zelf vogelvoer maken goedkoper? Neen, niet als je vergelijkt met de vele promoties in tuincentra en supermarkten. Het is net als je eigen brood bakken: ook dat is niet goedkoper dan een brood uit de supermarkt. Maar vergelijk je je zelfgemaakte vetbollen met mezenbollen van een kwaliteitsmerk, dan spaar je wél flink wat geld uit.
En vooral: je weet exact wat erin zit. Dat is belangrijk, want er bestaan sterke vermoedens dat sommige commerciële mezenbollen sporen van pesticiden bevatten. Zelfgemaakt vogelvoer is beter voor de vogels én voor het milieu.
Waarom zelfgemaakte vetbollen beter zijn voor vogels en natuur
Wie zelf vetbollen maakt, vermijdt ook meteen een groot ecologisch probleem: de plastieken netjes rond commerciële mezenbollen. Die zijn vervuilend in productie, belanden vaak als zwerfafval in de natuur en vormen een reëel risico voor vogels die erin verstrikt raken.
In kant-en-klaar vogelvoer blijven de ingrediënten vaak vaag: granen, vetten, oliën, zaden, mineralen. Welke granen? Welk vet? Welke voedingswaarde? Dat blijft onduidelijk. Zelfs vetbollen “met insecten” bevatten vaak slechts een verwaarloosbaar percentage insecten. Zelfgemaakt vogelvoer laat je toe om te kiezen voor hoogwaardig vet, energie- en eiwitrijke zaden toe te voegen en het voeder aan te passen aan het weer en de vogels in je tuin.
Bij strenge kou hebben vogels meer vet en proteïnen nodig, bij zachter weer volstaan granen en zaden. Heb je veel mussen en vinken, focus dan op zaden. Mezen en roodborstjes zijn dol op meelwormen, merels en lijsters eten graag fruit.
De beste ingrediënten voor ecologisch vogelvoer
De basis van elke vetbol is vet. Dat kan ossewit (frituurvet) zijn of kokosolie (plantaardig, maar duurder). Een goede vetbol bestaat voor minstens een derde uit vet.
Vermijd absoluut gebruikt frituurvet, boter en margarine (werken laxerend) en goedkoop plantaardig frituurvet op basis van palmolie (ecologisch en ethisch problematisch).
Naast vet gebruik je kwalitatief strooivoer voor tuinvogels. Je kunt ook met kippenvoer werken, a rato van 3/5, dat je verrijkt met 1/5 zonnebloempitten en 1/5 hennepzaad of kempzaad.
Andere ingrediënten voor je strooi voor met een goede energiewaarde zijn gierst, gemalen of gebroken pinda’s, zaden van inheemse planten (die je bv zelf oogst), gedroogd fruit (rozijnen, vijg, abrikoos, dadel), walnoten en hazelnoten.
Een eetlepel pindakaas per liter vet mag ook, maar niet meer (tenzij je ongezouten vogel-pindakaas gebruikt).
TIP. Bewaar vetten, noten en zaden altijd koel en droog: ze worden snel ranzig.
Tuinvogels voederen: varieer volgens seizoen en soort
Maak om de twee weken een verse voorraad vetbollen. Een twintigtal stuks volstaat meestal, afhankelijk van het aantal vogels, de grootte van je tuin en het weer.
Hang niet alles tegelijk op: bewaar een deel in de koelkast.
Combineer vetbollen met zadensilo’s, een voedertafel (voor vogels die graag zittend eten zoals mussen en roodborstjes), en stukken appel of peer op de grond.
Voeder liefst ’s ochtends en niet overdreven veel tegelijk, ratten liggen op de loer.
Zelf vetbollen maken: 5 eenvoudige recepten
1. Vogeltaartjes met zaden en vet
Meng 50% strooivoer met 50% vet.
Hang touwtjes in papieren of silicone cupcakevormpjes, giet de mengeling erin en laat uitharden. Ontvorm en hang op in boom of haag.
2. Theekopje met zitstokje
Meng 1 deel vet met 2 delen strooivoer, zonnebloempitten en pinda’s.
Vul een theekopje, duw er een stokje in en laat uitharden. Hang het kopje op aan het oor.
3. Appel met meelwormen
Hol twee appelhelften uit. Maak een gat voor een touwtje.
Vul met vet en meelwormen, laat uitharden en hang op. Onweerstaanbaar voor roodborstjes.
4. Fruittaartje
Leg bakpapier in een taartvormpje. Strooi er pinda’s, cranberry’s en sierappeltjes in.
Overgiet met vet, laat uitharden en zet op de voedertafel.
5. Powerballs voor roodborstjes en wintergasten
Vul silicone vormpjes met gedroogde meelwormen en overgiet met vet.
Laat uitharden en leg ze onder struiken – ideaal voor schuwe vogels.
6. Zonnepittenverwennerij
Meng 1 deel frituurvet met 2 delen zonnebloempitten. Giet in cupcakevormpjes. Laat uitharden en ontvorm. Stop de taartjes in een houder voor vetbollen.
